TÜRKÇE DEUTSCH
PROJEKTEHALLAC MEDIENVON UNSPRESSEANKÜNDIGUNGENIMPRESSUMKONTAKT

Mag. Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken ve ilk kişisel kitap çalışmasının kapağı.

İlk projesi, diploma ve doktora tezi Kürtler üzerine bir akademisyen

Burgenland eyaletinin güneyinde, çok etnisiteli bir kasabada dünyaya geldi. Lise eğitimini bitirene kadar, o kasabada yaşadı. Önce görsel sanatlar okumaya karar verdi ve bunun için Viyana’ya geldi. Ama çok kısa sürede bundan vazgeçti. Sosyal antropoloji alanına geçti. Viyana Üniversitesi’ni bitireli beri azınlıklar, mülteciler, tehlike altındaki halklar üzerine çalışmalar, araştırmalar yapıyor.

HÜSEYİN ŞİMŞEK

Viyana – Mag. Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken, bir sosyal antropolog. Sosyal ve kültürel antropoloji, antropolojinin (fiziksel, arkeolojik ve dilbilimsel antropolojiyle birlikte) bu bilimsel disiplin alanının geleneksel dört ana bölümünden biri olarak kabul görür. Six-Hohenbalken, yüksek eğitimini tamamladıktan sonra, bu akademik alandaki çalışmalarını azınlıklar üzerinde yoğunlaştırdı. Şu anda, kuruluşu 1847 yılına kadar dayanan Österreichische Akademie der Wissenschaften-ÖAW’nin (Avusturya Bilim Akademisi), Sosyal Antropoloji Araştırmaları Birimi’nde (Forschungsstelle Sozialanthropologie) görevli. Yoğunlaştığı ise, “Asyatik Sosyal ve Kültürel Antropoloji Araştırmalar” alanı. 2013 yılında, “Olağanüstü Halde Büyümek” (Aufwachsen im Ausnahmezustand) adlı bir kitabı yayımlandı. Yine aynı yıldan beridir, her yıl yayımlanan “Kürt Araştırmaları Viyana Yıllığı” (Wiener Jahrbuch für Kurdische Studien) adlı beş kitabın yazarları arasında yer aldı. Avusturya Kürdolojiyi Destekleme Derneği’nin de bu dönemki başkanı aynı zamanda.

Daha önce, iki araştırması dolayısıyla Maria Anna Six-Hohenbalken benimle görüşmeler yapmıştı. O zamanlar, ÖAW’nin yerleşkesi Wien Mitte Belediyesi’ndeydi. Birkaç yıl önce yeni bir yere taşınmıştı kurum. Viyana’nın Leopoldsadt Belediyesi’ndeki yerleşkesinde görüştüm kendisiyle. Soru sorma sırası, şimdi bendeydi!

Nerede doğdunuz? Gözlerinizi dünyaya açtığınız yerin belli başlı özellikleri nelerdi?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Avusturya’nın doğusunda yer alan Burgenland eyaletinin güney bölgesinde, Macaristan’a sınır olan Stegersbach kasabasında dünyaya geldim. Stegersbach, yerel idarî bakımdan Güssing belediyesine bağlıdır. Çok etnisiteli, dolayısıyla çokdilli bir yerdi doğduğum kasaba. Avusturyalılar, Macarlar, Hırvatlar, Romanlar bir arada yaşardı. Dr. Kurt Ostbahn (Ostbahn-Kurti) olarak ünlenen Willi Resetarits, kabaretist Lukas Resetarits, Yeşiller Partisi’nden politikacı Terezija Stoisits, yazar Ernst A. Grandits de Güssing bölgesindendir. Bunların hepsi, bize komşu kasaba Stinatz’da doğmuş, çocukluklarını orada geçirmiş insanlardır.

Stegersbach kasabasında geçen günlerinizi, çocukluğunuzu ve gençlik döneminizi biraz anlatır mısınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: O çok etnisiteli, çokdilli kasabada, Avusturyalı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldim. Bir de erkek kardeşim var, iki kardeşiz yani. Ailem, kasabamız Stegersbach’da bir lokanta (Gasthaus) işletiyordu. İlk, orta ve lise eğitim dönemim orada geçti. 18 yaşına kadar Stegersbach’daydım. Doğduğum kasabayı terk etmem üniversiteye başlamam gereken yıl oldu. Lise eğitimimi de tamamladıktan sonra, doğduğum kasabadan büyük kentlere kanatlanmamın zamanı gelmişti.

Önceki sohbetlerimizden biliyorum, yüksek öğrenim döneminde, görsel sanatlara şöyle bir bakıp sosyal ve kültürel antropolojiye geçmişsiniz. Nasıl ve neden Viyana’da oldu bu?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Evet, ilk başlarda görsel sanatlar alanında (Bildende Kunst) okumak istemiştim. Bunun için, hem çok sayıda üniversitenin bulunduğu en yakın, hem de ülkenin en büyük kenti olan Viyana’yı seçtim doğal olarak. Görsel sanatlarda okuma kararımı uygulamaya koymak için, 1983’te Viyana’ya geldim. Viyana Üniversitesi’nin görsel sanatlar bölümüne kayıt oldum ve okumaya başladım. Ama sadece iki sömestr devam ettim bu bölüme. Çünkü, kısa bir süreden sonra, bu alanın bana göre olmadığını anladım. Bu yüzden, 1984 yılında yine Viyana Üniversitesi’nin Sosyal ve Kültürel Antropoloji Bölümü’ne kayıt oldum. Seçtiğim dal ise Arap, Türk ve Yahudilere yönelik araştırma sahasıydı. Paralel bölümüm ise, Viyana Ekonomi Üniversitesi’nin Turizm Bölümü (Tourismuslehrgang an der Wirtschaftsuniversität Wien) idi. Üniversitedeki eğitimimi bitirdim. Diploma tezimi ise Kürt kadınları üzerine yazdım ve 1993 yılında tamamladım. Tezimin başlığı, “Aslanın erkeği de dişisi de aslandır; Kürt kadınlarının sosyal yapı ve politik alandaki konumu” şeklindeydi. Viyana, Berlin ve Paris'teki Kürtler arasında saha çalışmaları gerçekleştirdim. Araştırmalarımın sonunda görmüştüm ki Kürt kadını, Arap ve Türk kadınına nazaran, daha güçlü ve serbest bir konuma sahipmiş toplum içinde.

Arap, Türk ve Yahudilere yönelik bir araştırma sahasında eğitim almışken, Kürtleri ilgi alanınıza sokan ve diploma tezi konusu yapmanıza sebep olan neydi?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Henüz üniversite öğrencisiyken, bizim bölümde okuyan üç Kürt öğrenciyle tanışmıştım ve yakın arkadaşlarımız arasındaydılar. İran-Kürdistanı’ndan gelmişlerdi Avusturya’ya. Üniversitede, yine İran ve yanı sıra Irak’tan başka Kürt öğrenciler de vardı. Ayrıca Filistinliler de. Bu öğrenciler, Kürt Sorunu ve Filistin Sorunu’yla daha yakinen ilgilenmemizi sağladılar o zaman. Bu ve benzeri politik sorunlar çok ilgimi çekerdi benim. Tehlike altındaki halklara yönelik çalışmalar, araştırmalar yapma isteğim günden güne güçlenmişti. Örneğin, Güney Afrika’daki sorun da ilgi alanımdaydı. O yıllarda, bir ara VHS’de (Yüksek Halk Okulu/Volkshochschule) Kürtçe Kursu yaptım.

Peki, bir üniversite öğrencisinin politik ilgi ve yönelmelerinin ötesinde, kendi alanınıza yönelik akademik sayılabilecek ilk çalışmayı ne zaman ve hangi konuda yaptınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: İlk, etkinliğimi ben henüz öğrenciyken gerçekleştirdim. 1992 yılında, Aşağı Avusturya (Niederösterreich) eyaletinde, Melk ile Krems kentlerinin yakınlarında bulunan Schallaburg Sarayı’nda (Schloss Schallaburg), Kürtlerle ilgili bir sergi açıldı. “Kurden Azadi – Freiheit in den Bergen” adlı o sergiyi hazırlayan ve organize eden ekibin içinde yer aldım. 17 Mayıs – 1 Kasım 1992 tarihleri arasında ziyarete açık kaldı sergi. Sergide Kürtlerle ilgili birçok şeye yer verildi: Araç-gereç (yayık, döven, halılar), giyim kuşam, eski kitaplar, geleneksel takılar, mimari, çadır... Minyatür evler inşa ettik, orijinal çadır kurduk. Daha sonra, bu serginin yapılması üzerine, sergilenenlerin resimli tanıtımlarına da yer verilen bir de kitap çıkarıldı. Büyük boy, bol sayıda renkli ve siyah-beyaz fotograflarla bezeli bir kitap.

Üniversite bittikten ve diploma tezinizi de tamamladıktan sonra, alanınızdaki ilk işinize ya da ilk görevinize Viyana’da mı başladınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Viyana’da kaldım, ama kendi alanımda iş bulmakta zorlandım. Bu çok kolay olmadı ve zaman aldı. Bu süre zarfında, kendim bir şeyler yaptım. Geldiğim eyalet olan Burgenland’da çok sayıda sergi organize ettim. Mesela, doğduğum kasaba gibi Güssing’e bağlı Moschendorf’ta açtım sergilerimden birini. Macar ve Hırvatların da yaşadığı bir kasabadır burası. Her bir yerleşim yerinin kültürel dokusunu ortaya koyan sergiler açıyor, sonra sergilenenlerin fotograflarının da yer aldığı bir tanıtım kitabı yayınlıyordum. Yine bu dönemde, Avusturya-Macaristan sınırındaki topluluklar üzerinde “Sınır Çalışmaları-Uygulanan Antropoloji” başlığı altında çeşitli projelerde çalıştım. Bu şekilde, Viyana’da oturup Burgenland’da iş yapma trafiğim 7-8 yıl sürdü. Bu arada, 1987 yılında evlendim, bir kızımız oldu. Eşim sosyolog, sosyal danışmanlık yapıyor.

Viyana’da iş yapmaya ya da görev almaya ne zaman ve nasıl başladınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: 1999-2002 yılı arasında, Viyana Üniversitesi’nde doktoramı yaptım. Doktora tezim de Viyana'daki Kürt topluluklarının araştırılması üzerineydi. Kürtlerde göç süreçleri, uluslararası bağlantılar, diasporik ortamlar... Kürtlerin göç tarzına, diaspora ve transnasyonal (ulusaşırı) hallerine etnolojik incelemeler temelinde teorik yaklaşımlar ortaya koymaktı amaç. Bunu, Viyana üzerinden Avrupa’ya adım atan, Avrupa’ya açılan örnekler üzerinde durarak yapmak. Doktora tezimi, Şubat 2003’te bitirdim.

Viyana’daki ilk işime de bu dönemde sahip oldum. 1999 yılında, Viyana  Üniversitesi’nde bir asistanlık işi çıktı. Yarım günlük bir işti. Haftada 8 saat çalışıyordum. Bu işim 8 yıl kadar sürdü. Bu süre zarfında yapılan çok sayıda araştırmada yer aldım. 1999-2000 yılları arasında, Burgenland'daki Roman toplulukları üzerine bir araştırmada görev aldım mesela. 2003-2006 arasında, “Avusturya’daki Göçmen Kökenlilerde Kimlik Süreçleri ve Vatandaşlık”, “ABD’deki Avusturyalılar-Transnasyonal Kültür Organizasyonu” başlıklı araştırmalar ve Viyana'daki dinsel göçmen derneklere yönelik alan çalışmaları da ekleyebilirim. 2005-2006 yıllarında gündeme gelen diğer bir araştırmayı, Avusturya Aile Araştırmaları Enstitüsü (Österreichische Institut für Familienforschung-ÖIF) çatısı altında, Türkiye kökenli Türk ve Kürt göçmen aileler üzerine gerçekleştirdik. Aile yapısındaki genel değişim ve cinsel roller üzerine.

Bugünkü işinize ne zaman başladınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: ÖAW’deki işime, 2008 yılında başladım. Uzun yıllar, yarım gün çalıştım. Son iki yıldır, tam gün çalışmaya başladım. 2009’da, Yunanistan'daki Kürt mülteci topluluklarına yönelik bir araştırma gerçekleştirdim. Berlin ve Viyana arşivlerinde, “Kürt bölgelerine yapılan keşif gezileri”yle ilgili ve 2011 yılına kadar süren bir çalışma içinde oldum. Kürtlere dair araştırmaları geliştirmeye yönelikti bunlar. 2013 yılından itibaren ise, Kürt Araştırmaları Viyana Yıllığı (Wiener Jahrbuch für Kurdische Studien) çalışmasını yürüten ekip içinde yer almaya başladım.

Bizim tanışmamıza vesile olan da bu çalışma oldu. Biraz daha ayrıntılı anlatır mısınız?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Bu çalışmalar, Avusturya Kürdolojiyi Destekleme Derneği/Avrupa Kürt Araştırmaları Merkezi (Österreichische Gesellschaft zur Förderung der Kurdologie/Europäisches Zentrum für kurdische Studien) çatısı altında başlatıldı ve sürdürülüyor. Bu, 2011 yılında ve dernek statüsünde kurduğumuz bir kurumdur. 2015-2017 dönemi başkanlığını ben yürütüyorum. Yönetimde Prof. Dr. Katharina Brizić (Freiburg Üniversitesi), Dr. Thomas Schmidinger (Viyana Üniversitesi), Mag. Soma Ahmad (Viyana Üniversitesi) ve Mag. Christoph Osztovics (Viyana Üniversitesi) yer alıyor. Danışma Kurulu’nda yer alan arkadaşlarımız ise şunlar: Mag. Aygül Berîvan Aslan (Yeşiller Partisi milletvekili), Dr. Abdul Musawir Barzani (Süleymaniye Üniversitesi-Irak), Dr. Gelas Khanakah (Viyana Tıp Üniversitesi), Dr. Agnes Grond (Graz Üniversitesi).

Yıllık kitap yayınlama, 2013 yılından beri devam ediyor. 2013’teki ilk çalışma ekibinde Ferdinand Hennerbichler, Christoph Osztovics, Thomas Schmidinger ve ben yer aldım. Her yıl farklı bir tema seçiliyor; görüşmeler, araştırmalar yapılıp bunlar kitap olarak basılıyor. İlk yılın teması, “Ulusaşırılık ve Avusturya’da Kürtler” idi. Benim makalemin başlığı ise, “Diaspora Kürtlerinde Kültürel Çalışmalar” şeklindeydi. 2015 yılındaki tema, Ermeni ve Kürt soykırımıyla ilgiliydi. Geçmişle ilgili kompleksler ve bugüne yansımaları üzerinde duruldu. 2016’da Şengal’deki Ezidi katliamı ele alındı. Bu yılki tema ise “Dil-Göç-Uyum: Kürtçe ve Diyasporası” şeklinde belirlendi. 2021 yılına kadarki araştırma başlıkları belirlenmiş durumda.

ÖAW çatısı altında, şu anda üzerinde çalıştığınız konu nedir?

Dr. Maria Anna Six-Hohenbalken: Avusturya arşivlerinde (kütüphaler ve müzelerde) Kürtlerle ilgili bilgi ve belgeleri ortaya çıkarmak, bir araya getirmek için bir çalışma içindeyim. Çok fazla eski çalışma yok görebildiğim kadarıyla. Parça parça çalışmalar var. Kürtlere yönelik soykırımlar, katliamlar ve bunların gelecek kuşaklara etkisi üzerinde duruyoruz. Görüşmeler yapıyor, analizler hazırlıyor, film ve fotograf (görsel) arşivi oluşturuyoruz. Yanı sıra, son bir yıldır, kaçak yoldan gelen mülteciler üzerinde bir araştırma (Flucht Forschung) yapıyoruz. Yeni mülteci kuşağını ya da dalgasını her açıdan araştırıyoruz. Ülkelerinden kaçışlarının arka planını ve buradaki hallerini ortaya çıkarmaya çalışıyoruz.

..................................................
info@hallac.org
23 Nisan 2017



<-geriye: